مقدمه:

ضریب توان در یک سیستم الکتریکی AC بمعنی نسبت توان واقعی به توان ظاهری میباشد.

مقدار عددی ضریب توان الکتریکی بین ۰ تا ۱ است.

توان واقعی در واقع توانایی یک مصرف کننده برای تبدیل انرژی الکتریکی به دیگر شکل‌های انرژی را بیان میکند.

در حالی که توان ظاهری در اثر وجود اختلاف بین ولتاژ و جریان بوجود می‌آید.

با توجه به نوع بارها و میزان توان راکتیو، توان ظاهری می‌تواند از توان واقعی بیشتر باشد.

در برخی کاربردها بجای اصطلاح ضریب توان از کسینوس فی نیز استفاده میگردد.

کم بودن ضریب توان (بیشتر بودن توان ظاهری نسبت به توان واقعی) در یک مدار باعث بالا رفتن جریان در مدار و نتیجتا بالا رفتن تلفات در مدار می‌شود.

در واقع ضریب توان میزان راندمان و کارکرد موثر را نشان می دهد.

هر چه ضریب توان بالا تر باشد میزان راندمان بالاتری خواهیم داشت.

مصرف کننده های اکتیو و راکتیو:

به طور کلی در یک مدار AC مصرف کننده‌ها از نظر نوع مصرف انرژی الکتریکی به دو دسته تقسیم میشوند:

۱-مصرف کننده‌های اکتیو (مقاومتی)

۲-مصرف کننده‌های راکتیو (خازنی یا سلفی)

انواع مصرف کننده‌ها در مدارهای الکتریکی رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهند.

مصرف کننده‌های اکتیو همزمان با تبدیل انرژی الکتریکی به شکل دیگری از انرژی، انرژی الکتریکی را مصرف می‌کنند.

این رویکرد در مصرف کننده‌های راکتیو کمی متفاوت است زیرا این مصرف کننده‌ها به جای مصرف انرژی الکتریکی این انرژی را ذخیره می‌کنند.

این انرژی ذخیره شده تا زمانی در مصرف کننده باقی می‌ماند که مصرف کننده به وسیله یک جریان یا ولتاژ ثابت از طرف منبع، تغذیه شود.

با پایان یافتن روند تغذیه، مصرف کننده راکتیو شروع به جبران انرژی کم شده می‌کند به این صورت که انرژی ذخیره شده خود را دوباره به مدار برمیگرداند.

در مدارهای DC این عملکرد تأثیر زیادی بر روی عملکرد شبکه الکتریکی نمی‌گذارد اما در یک مدار AC می‌توانند موجب ایجاد اختلال در عملکرد شبکه شوند.

به این صورت که در آغاز هر سیکل بارهای راکتیو مانند یک مصرف کننده از مدار انرژی دریافت می‌کنند و این انرژی را تا لحظه ماکزیمم یا پیک موج در خود نگه می‌دارند.

با کاهش یافتن روند تغذیه بار، این بار انرژی ذخیره شده خود (از جنس ولتاژ یا جریان) را  به مدار باز می‌گرداند.

این بازگشت انرژی تأثیرات خاصی را در مدار ایجاد میکند که به آن خواهیم پرداخت.

اصطلاح پیش فازی (Lead)و پس فازی(Lag):

در یک شبکه AC ، ولتاژ بارهای خازنی نسبت به جریان پس فاز باشد.

به عبارت دیگر، جریان نسبت به ولتاژ پیش فاز است.

لذا به این دستگاه ها تولید کننده توان راکتیو می گویند.

و در بارهای سلفی دقیقا برعکس این موضوع می باشد و جریان نسبت به ولتاژ پس فاز اند و این بارها مصرف کننده توان راکتیو می گویند.

نکته : در بارهای اهمی خالص جریان و ولتاژ با یکدیگر هم فاز اند.